Długie czasy oczekiwania na załadunek lub rozładunek nie są problemem ograniczonym do pojedynczych krajów, lecz stanowią globalne wyzwanie dla transportu drogowego. Kierowcy odczuwają skutki opóźnień jako pierwsi – uniemożliwiają im organizację obowiązkowych przerw i odpoczynku, kontynuowanie podróży lub po prostu zakończenie trasy i powrót do domu. Czas oczekiwania stanowi znaczną część kosztów operacyjnych transportu – podczas gdy przejechane kilometry generują wartość, każda godzina postoju bezpośrednio obniża rentowność przewoźników.
Fakt, że niektóre kraje wprowadziły finansowe rekompensaty, gdy samochód ciężarowy czeka dłużej niż określony czas, pokazuje świadomość ekonomicznego uzasadnienia rozwiązania tego problemu.
Niemniej jednak negatywne praktyki wydają się trudne do wyeliminowania.
Opłata 100 € za każdą godzinę oczekiwania na załadunek lub rozładunek – powyżej przewidzianych 90 minut – w ostatnich miesiącach spowodowała duże turbulencje we Włoszech. Chociaż Ministerstwo Transportu niedawno potwierdziło na piśmie, że opłata jest obowiązkowa i niepodlegająca negocjacji, firmy transportowe twierdzą, że niektórzy klienci szantażują je, wymagając podpisania kontraktów bezpośrednio sprzecznych z prawem i „dobrowolnego” zrzeczenia się rekompensaty.
Stowarzyszenie FIAP (Federazione Italiana Autotrasportatori Professionali) zostało zmuszone do zwrócenia się do organu ds. konkurencji. Wzywają oni do śledztwa w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych. Przestrzeganie prawa jest nierówne, a niektóre części łańcucha dostaw aktywnie opierają się jego wdrożeniu, twierdzą włoscy przewoźnicy.
Czy regulacja tego obszaru prawnie jest właściwym rozwiązaniem – i na ile przepisy przyczyniły się do rozwiązania problemu – pokaże czas. Niektórzy eksperci w dziedzinie transportu i logistyki uważają, że państwowe środki mogą wywierać nadmierną presję na „drugą stronę”, która sama zmaga się z różnymi wyzwaniami.
Tego typu rekompensatę po raz pierwszy w Europie wprowadziła Portugalia, która pod koniec 2021 r. określiła, że czas oczekiwania przy dokach załadunkowych nie może przekroczyć dwóch godzin. W kolejnych latach do podobnych regulacji przystąpiła Hiszpania, a w międzyczasie Włosi również postanowili, że nie będą już czekać za darmo.
Dlaczego załadunki się opóźniają?
Długie oczekiwania na załadunek lub rozładunek są wynikiem wielu czynników. Do najczęściej wymienianych należą: brak planowania i słaba synchronizacja przepływów ładunków w centrach logistycznych, brak wystarczającej liczby doków i personelu oraz nieefektywne zarządzanie dokumentacją związaną z dostawą i wysyłką.
Ile naprawdę kosztują oczekiwania?
Chociaż szacunki analityków różnią się, zgadzają się co do jednej rzeczy: kosztuje to dużo.
Weźmy na przykład Włochy.
Centrum badawcze Fedetrasporti analizowało wcześniej dane satelitarne i z tachografów, dochodząc do alarmujących liczb. Średni dzienny czas pracy kierowców w badanym okresie wynosił 11 godzin i 28 minut, w tym: 6 godzin i 18 minut jazdy, 35 minut przerw oraz aż 4 godziny i 35 minut oczekiwania na załadunek i rozładunek. Po zsumowaniu wynagrodzeń kierowców, kosztów utraconej produktywności pojazdów i strat związanych z opóźnieniami, eksperci oszacowali, że cała branża transportu drogowego we Włoszech traci około 3 miliardy euro rocznie.
Sytuacja jest podobna w Polsce, gdzie według jednej analizy kierowcy w wielu firmach transportowych spędzają tylko około 75% czasu pracy na jeździe, podczas gdy optymalne wykorzystanie powinno wynosić dziś 90–95%.
Nie jest najlepiej również w Niemczech, choć sytuacja wydaje się nieco poprawiać. Regularne opóźnienia przy załadunku w centrach dystrybucji detalicznej zgłosiło 86% respondentów w 2022 r., a w zeszłym roku 72%.
To, że oczekiwanie nie jest problemem ograniczonym do jednego kraju, potwierdza również analiza fundacji Truckers Life, która badała, na co kierowcy w Europie najczęściej narzekają w centrach logistycznych. Kierowcy oceniali głównie obiekty w Polsce, ale również w Niemczech, Holandii, Francji, Hiszpanii… Jako największe problemy wskazywali: nieprzestrzeganie ustalonych godzin załadunku/rozładunku, długie oczekiwanie na wjazd na teren oraz brak konkretnych informacji o opóźnieniach. Kolejno wymieniano: długie poszukiwania miejsc parkingowych, słabą komunikację z personelem centrów logistycznych/produkcyjnych, brak sanitariatów i inne.
Jakie jest rozwiązanie?
Chociaż recepty na skrócenie czasu oczekiwania wydają się logiczne (rezerwacja slotów czasowych, jasne protokoły itp.), praktyka pokazuje, że nie jest to takie proste. Transport jest „żywym systemem” i nie zawsze można go zaplanować co do ostatniego szczegółu, ponieważ wiele czynników może powodować zakłócenia, opóźnienia i przesunięcia w harmonogramie. Dodatkowo braki kadrowe nie są problemem wyłącznie firm transportowych, ale również operatorów centrów logistycznych i produkcyjnych.
"Gdybyśmy mieli zaproponować uniwersalne rozwiązanie skracające czas oczekiwania, byłoby to połączenie dwóch kluczowych czynników: 1. Wykorzystanie nowoczesnych technologii (aplikacje do planowania i rezerwacji slotów, oprogramowanie do śledzenia, zautomatyzowane systemy intralogistyczne itd.) 2. Dobra komunikacja i współpraca wszystkich uczestników łańcucha dostaw Terminowe udostępnianie informacji o opóźnieniach, możliwość dostosowania slotów czasowych oraz wzajemne zrozumienie interesów wszystkich stron zdecydowanie przyczyniłoby się do skrócenia czasu oczekiwania i zwiększenia efektywności całego procesu transportowego."
