Maj ponownie przyniósł wzmożone kontrole pojazdów ciężarowych w całej Europie. Ciężarówki po raz drugi w tym roku znalazły się pod lupą w ramach akcji Truck&Bus Operation, organizowanej przez europejską sieć policji drogowej ROADPOL. Tego typu skoordynowane tygodnie kontroli odbywają się trzy razy w roku, a wśród najczęściej wykrywanych naruszeń w transporcie drogowym niemal zawsze pojawiają się manipulacje tachografami.
Mimo coraz bardziej zaawansowanych technologii i skuteczniejszych metod kontroli, oszustwa związane z tachografami nadal pozostają jednym z największych problemów europejskiego transportu drogowego. Przypadki wykrywane przez inspektorów pokazują, że nawet tachografy inteligentne drugiej generacji nie są całkowicie odporne na manipulacje – „kreatywność” oszustów po prostu przybiera nowe formy. Rozwój technologii idzie dziś w parze z rozwojem metod obchodzenia przepisów.
Z drugiej strony rosną również możliwości służb kontrolnych. Cel jest jasny: eliminacja nieuczciwej konkurencji oraz poprawa bezpieczeństwa na drogach.
Ewolucja oszustw: magnesy, czujniki, fałszywe oprogramowanie
Jazda „na magnesie” od lat regularnie pojawia się w raportach pokontrolnych. Kierowcy i firmy stosowali różne sposoby manipulacji – od umieszczania magnesów przy skrzyni biegów po ingerencję w okolice radia – wszystko po to, aby tachograf rejestrował odpoczynek kierowcy podczas jazdy pojazdu.
To jednak był dopiero początek.
"Funkcjonariusze specjalizujący się w kontrolach czasu pracy kierowców podkreślają, że w ciągu ostatnich kilkunastu lat techniki manipulacji znacząco się rozwinęły. Początkowo dominowały proste metody, takie jak magnesy, ale z czasem pojawiły się bardziej zaawansowane ingerencje w sprzęt – m.in. montaż dodatkowych impulsatorów czy modyfikacja istniejących czujników. Równolegle rozwijały się manipulacje programowe, aktywowane np. przez urządzenia USB lub specjalne kody PIN. Choć inteligentne tachografy zostały wprowadzone w czerwcu 2019 roku, również one nie okazały się całkowicie odporne na oszustwa – służby odnotowują przypadki ingerencji sprzętowych także w tych urządzeniach."
Niezależnie od technologicznych metod fałszowania, nadal powszechne pozostają podstawowe naruszenia, takie jak jazda bez karty kierowcy czy korzystanie z cudzej karty.
Nowe technologie i coraz surowsze kary
Eksperci są zgodni, że inteligentne tachografy drugiej generacji, które są już obowiązkowe w międzynarodowym transporcie drogowym w UE (a wkrótce również w części transportu busami), zapewniają wyższy poziom zabezpieczeń niż wcześniejsze urządzenia. Jednocześnie oszuści stają się coraz bardziej „kreatywni”. Jednym z efektów Pakietu Mobilności była obowiązkowa wymiana tachografów inteligentnych pierwszej generacji na urządzenia drugiej generacji. W praktyce pozwoliło to wyeliminować z rynku część zmanipulowanych urządzeń, co znacząco ograniczyło skalę nadużyć.
Nagłówki w europejskich mediach mówią same za siebie: „Przewoźnik w Chorwacji ukarany grzywną 3000 euro za manipulację tachografem, kierowca zapłacił 900 euro” „Fałszowanie danych tachografu zagrożone karą do 5000 funtów” „Więzienie za posiadanie urządzeń do manipulacji tachografem” „Szwecja zaostrza kontrole i podnosi wysokość kar
Europa coraz bardziej zdecydowanie walczy z manipulacjami tachografów – poprzez skoordynowane kontrole międzynarodowe, wyższe sankcje oraz wykorzystanie nowoczesnych narzędzi cyfrowych.
Choć przepisy różnią się pomiędzy krajami, manipulacje coraz częściej traktowane są nie tylko jako wykroczenie, ale wręcz jako zorganizowane przestępstwo. Odpowiedzialność nie dotyczy już wyłącznie kierowców, ale również firm transportowych, dostawców nielegalnego sprzętu i innych podmiotów uczestniczących w procederze.
Na początku roku szerokim echem odbił się wyrok belgijskiego sądu, który skazał dwóch obywateli Polski na karę więzienia za sprzedaż urządzeń służących do oszustw tachografowych. Jak ustalono, sprzęt był wykorzystywany przez wiele firm transportowych. Sąd uznał, że działali w sposób zorganizowany, pomagając przewoźnikom fałszować dane poprzez dostarczanie urządzeń USB, specjalnego oprogramowania oraz wcześniej zmanipulowanych tachografów.
Jeśli chodzi o nowe technologie, zdalny odczyt tachografów jest uznawany za rozwiązanie, które znacząco usprawniło typowanie problematycznych pojazdów oraz ich kierowanie do szczegółowych, „manualnych” kontroli drogowych. Choć jest to jedynie narzędzie do wstępnej selekcji, metoda ta pełni również ważną funkcję prewencyjną — im większe ryzyko wykrycia manipulacji, tym mniej osób decyduje się na takie działania.
Współpraca służb i wymiana doświadczeń
Kluczowym elementem walki z oszustwami jest także współpraca służb kontrolnych z różnych państw.
"ROADPOL regularnie organizuje specjalistyczne szkolenia i warsztaty, podczas których policjanci oraz inspektorzy transportu wymieniają doświadczenia i uczą się od najlepszych ekspertów branżowych. Tego typu szkolenia łączą teorię, prezentacje praktycznych przypadków oraz ćwiczenia terenowe, dzięki czemu uczestnicy doskonalą umiejętności wykrywania manipulacji oraz lepiej poznają działanie nowoczesnych tachografów. Ostatnie warsztaty ROADPOL były poświęcone właśnie wykrywaniu oszustw związanych z inteligentnymi tachografami drugiej generacji – tak, aby służby kontrolne pozostawały o krok przed oszustami."
Branża transportowa działa dziś pod ogromną presją kosztową i konkurencyjną, jednak manipulowanie tachografami nie może być sposobem na walkę o zlecenia i przewagę rynkową. Fałszowanie czasu jazdy i odpoczynku kierowców stanowi poważne zagrożenie dla wszystkich uczestników ruchu drogowego. Takie działania nie oszczędzają czasu – zwiększają jedynie ryzyko wypadków i podważają zasady uczciwej konkurencji w transporcie drogowym.
